Ümraniye Saat Kulesi

Yakın tarihimizin önemli anıtlarından biri olan saat kuleleri tartışmasız kent yaşamının sembolleridir. Osmanlı mimarisinde bir yapı tipi olarak 16. yüzyıldan itibaren görülmeye başlayan saat kuleleri, 18.-19. yüzyıldan itibaren yaygın olarak Osmanlı kentlerindeki yerini alır. 16. yüzyılda inşa edilen Banjaluca (Bosna-Herksek) Ferhad Paşa Camii Saat Kulesi (1577) ile Üsküp (Makedonya) Saat Kulesi ilk örnekler olarak kabul edilir ve saat kulesi inşa etme geleneği batıdan doğuya doğru yayılır. Ancak Saat kulelerinin büyük küçük tüm Osmanlı kentlerine yayılması Sultan II. Abdülhamid (sal.1876-1909) döneminde olur.

Ne Yaptık?

Osmanlı mimarisinden esinlenerek projelendirilip, çelik kontrüksiyon taşıyıcı sistem üzerine doğal taşla inşa edilen Ümraniye Saat Kulesi kübik kaidededir. Köşeleri pahlanarak yuvarlak hale getirilen kaide tabanı siyah mermer ve iki kademelidir. Kaide köşelerinde yuvarlak gövdeli mukarnas başlıklı ve çokgen kaideli dört sütunçe yer alır. Sütunçelerin başlıklarında ve kaidelerinde beyaz, gövdelerinde ise siyah mermer kullanılması kaide tabanı ile bütünlük oluşturur. Kaidenin sütunceler arasında kalan bölümlerinden üçünde,  düğümlü kûfi hatla çalışılmış besmele istifi dördüncü yüzünde ise geleneksel bezeme geleneğine bağlı düzenlenmiş kapı  yeralır. Siyah mermer üzerine beyaz mermer kullanılarak hazırlanan bu hat levha kaidenin mimari plastiği ile de büyük bir uyum içindedir. Kaide, mukarnaslı konsol ve rumi-palmetlerin meydana getirdiği dendanlarla son bulur. Etrafında küçük bir balkon oluşacak şekilde kaidenin ortasında yer alan kenarları pahlı kübik gövdenin yüzeyi Selçuklu mimarisinin karekteristik bezemeleri olan çokgen geçmelerin meydana getirdiği geometrik kompozisyonlarla bezelidir.

Gövdenin üzerinde yer alan kübik köşk kısmının da kenarları pahlıdır. Dikey eksenlerdeki yüzeylerde saat kadranı yer alır. Saat kadranlarının etrafı ve pahlı kısımların yüzeyi stilize bitkisel kompozisyonlarla bezelidir. Kademeli dışa doğru genişleyen ve dantela gibi işlenmiş rumi- palmetlerden oluşan dendanların üzerinde yer alan, yuvarlak kemerlerin taşıdığı kubbe ile saat kulesi son bulur. Kubbe eteği de dantela gibi işlenen rumi-palmetlerden meydana gelen dendanlarla süslüdür. Kubbe üzerinde ise, hilâl şeklinde pirinç bir alem vardır. Saat kulesinin yapımında Marmara mermeri, Mersin siyah mermeri, Rustik yeşil eflani kullanılmıştır.

Başlangıç - Bitiş

2019

Şehir

İstanbul – Ümraniye

Tarihçe

Tanzimat’la birlikte başlayan Osmanlı Devletinin merkezî yapılanma faaliyetleri Osmanlı kentlerinin çehresini de önemli ölçüde değiştirir.  Bu dönemde inşa edilen kamu yapıları ile saat kuleleri devletin “varlığını” ve “gücünü” hissettirdiği gibi cephelerine yerleştirilen padişah tuğrası ve resmî Osmanlı arması (Arma-yı Osmanî) bu varlığı ve gücü görünür hale getirir. Ayrıca Osmanlı kentlerinde bir meydan oluşturularak hükümet konağı, askeri kışla, saat kulesi, Düyun-ı Umumiye İdaresi, Reji İdaresi vb. pek çok kamu binası inşa edilmesine ve belediye hizmetlerinin yeniden düzenlenmesine neden olan bir diğer önemli etken ise, yaşanan siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel değişim sonucu ortaya çıkan ihtiyaçlardır.

Bu imar faaliyetleri içinde saat kuleleri kuşkusuz özel bir yere sahiptir. Sultan II. Abdülhamid’in valiliklere saat kulesi inşa edilmesine ilişkin bir “İrâde-i Seniyye” (1887) göndermesi saat kulelerine verdiği önemi gösterir.  Saltanatının başından itibaren saat kulesi yapımını teşvik eden Sultan II. Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. yıl dönümü (1901) kutlamaları çerçevesinde 30’a yakın saat kulesi inşa edilmesi de son derece anlamlıdır.

Kültürel mirasımızı tanıtmak üzere büyük bir misyon yüklenen Ümraniye  Belediyesi, bu sorumluluk bilinciyle “Ümraniye Saat Kulesi Projesi”ni hazırlayarak hayata geçirmiştir. Yakın tarihimizin en güzel mimarlık eserlerinden biri olan ve inşa edildiği tarihten itibaren kent yaşamının simgesi haline gelen saat kuleleri günümüzde de bulundukları kentlerin simgesi olma özelliğini korumaktadır. Geçmişi ve günümüzü birbirine bağlayan mimarisi ve bezemeleriyle zengin kültür mirasımızı harmanlayarak yaşamımıza taşıyan Ümraniye Saat Kulesi  projelendirilerek inşa  edilmiştir. Selçuklu ve Osmanlı mimarisinin en güzel esintileriyle biçimlendirilen ve günümüz geleneksel el sanatları sanatçılarından hattat Ali Hüsrefoğlu’nun ödüllü kûfi besmele istifine yer verilen saat kulesi tamamlanmıştır.

Benzer Uygulamalar

Konu Yazıları